Anazitisi Nosokomeia Thessalonikis Epikoinwnia Thessgiatro
Eggrafi Melwn  Oroi Xrisis Thessgiatro  Oroi Xrisis

Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη, 22 Μαΐου 1963 (βίντεο)

lamprakis thessaloniki

 

Στις 22 Μαΐου 1963, ο ανεξάρτητος βουλευτής Πειραιώς Γρηγόρης Λαμπράκης, ιατρός γυναικολόγος και παλιός βαλκανιονίκης στο άλμα εις μήκος, συνεργαζόμενος με την ΕΔΑ, είναι ομιλητής σε εκδήλωση των οπαδών της ειρήνης στη Θεσσαλονίκη. Απέξω, «ανησυχούντες πολίτες» έχουν οργανώσει τη δική τους αντισυγκέντρωση με την ανοχή της αστυνομίας.
 
Καθώς ο Λαμπράκης βγαίνει από το κτίριο της Ένωσης Εμποροϋπαλλήλων, στη διασταύρωση των οδών Ερμού και Βενιζέλου, πέφτει πάνω του ένα τρίκυκλο που οδηγούσε ο παρακρατικός Σπύρος Γκοτζαμάνης. Ο επιβάτης του τρικύκλου, παρακρατικός επίσης, Εμμανουήλ Εμμανουηλίδης, χτυπάει στο κεφάλι τον Λαμπράκη με έναν σιδερένιο λοστό. Ο μαραθωνοδρόμος της ειρήνης θα παλέψει πέντε μέρες με το θάνατο και τελικά θα χάσει τη μάχη στις 27 Μαΐου 1963.
 
Η δολοφονία του Λαμπράκη ίσως δεν θα είχε εξιχνιαστεί αν ένας θαρραλέος Θεσσαλονικιός, ο Μανώλης Χατζηαποστόλου ή Τίγρης, δεν είχε την ετοιμότητα να πηδήξει πάνω στην καρότσα του τρικύκλου, να συμπλακεί με τον Εμμανουηλίδη ενώ το τρίκυκλο συνέχιζε την πορεία του και ύστερα, πολύ μακριά από τον τόπο της επίθεσης, με τον Γκοτζαμάνη. Ένας περαστικός τροχονόμος που τους είδε να συμπλέκονται, τους συνέλαβε -χωρίς να ξέρει ότι ανώτατοι αξιωματικοί της Χωροφυλακής συμμετείχαν στο οργανωμένο σχέδιο της δολοφονικής επίθεσης.
 
Χάρη στο θάρρος, την ξεροκεφαλιά και την υπηρεσιακή προσήλωση ενός πεισματάρη ανακριτή, του δικαστικού Χρήστου Σαρτζετάκη, μετέπειτα Προέδρου της Δημοκρατίας, αλλά και χάρη στο ερευνητικό δαιμόνιο τριών δημοσιογράφων, του Γιάννη Βούλτεψη της Αυγής, του Γιώργου Μπέρτσου της Ελευθερίας και του Γιώργου Ρωμαίου του Βήματος, ήρθε στο φως σε όλη της την έκταση η παρακρατική συνωμοσία, παρά τη λυσσαλέα αντίσταση του εισαγγελέα του Αρείου Πάγου Κων. Κόλλια (του πρώτου πρωθυπουργού της απριλιανής χούντας).
 
Η υπόθεση Λαμπράκη ήταν ο καταλύτης που προκάλεσε την παραίτηση του Κ. Καραμανλή από την πρωθυπουργία και τη νίκη της Ένωσης Κέντρου στις εκλογές. Όταν όμως η υπόθεση έφτασε στο εδώλιο το πολιτικό κλίμα είχε αλλάξει άρδην -το 1966, με κυβέρνηση αποστατών, οι συνωμότες έπεσαν στα μαλακά -όλοι οι αξιωματικοί αθωώθηκαν και μόνο οι φυσικοί αυτουργοί καταδικάστηκαν, καθώς και κάποιοι παρακρατικοί που συμμετείχαν στην αντισυγκέντρωση.
 
Λέγεται ότι την επιθυμία για επίθεση στον Λαμπράκη την είχε εκφράσει η βασιλομήτωρ Φρειδερίκη, η οποία είχε ενοχληθεί σφόδρα από την υποστήριξη του βουλευτή της ΕΔΑ στη Μπέτυ Αμπατιέλου, που είχε ρεζιλέψει (και ίσως χαστουκίσει) την εστεμμένη στο ταξίδι της στο Λονδίνο τον Απρίλιο του 1963 -γι’ αυτό το “χαστούκι που ίσως δεν δόθηκε” έχω γράψει αναλυτικά αλλού.  “Δεν τον τσαλακώνετε αυτόν;” λέγεται ότι είπε η Φρειδερίκη -και κάποια κατώτερα όργανα αποφάσισαν να επιδείξουν υπερβάλλοντα ζήλο.
 
Ο Λαμπράκης είχε πάει στο Λονδίνο για να πάρει μέρος στη μεγάλη πορεία ειρήνης του Ολντερμάστον, τον Απρίλιο του 1963. Επιστρέφοντας από το Λονδίνο, συμμετείχε στη Μαραθώνια πορεία ειρήνης του 1963 -ακριβέστερα, επειδή η πορεία είχε απαγορευτεί από την αστυνομία, ο Λαμπράκης ήταν ο μόνος που, χάρη στη βουλευτική του ιδιότητα, την εξυπνάδα και το θάρρος του, μπόρεσε να διασπάσει αλλεπάλληλα μπλόκα της αστυνομίας και να φτάσει μόνος στον Τύμβο και να βαδίσει αρκετά χιλιόμετρα, μοναχικός μαραθωνοδρόμος της ειρήνης
 
Η δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη από μέλη παρακρατικών οργανώσεων, τα οποία τελούσαν σε συνεργασία με τους επίσημους μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου, προκειμένου για την υλοποίηση του σχεδίου τους, κατέδειξε τα όρια αυτής της παράλληλης σχέσης ανάμεσα στο πολιτικό σύστημα και το κοινωνικό περιθώριο. Ένα χρόνο μετά τη δολοφονία του Γρ. Λαμπράκη, το 1964, η κυβέρνηση της Ένωσης Κέντρου προχώρησε στη διάλυση των παρακρατικών οργανώσεων. Αλλά ήταν μια απόφαση καθυστερημένη και ημιτελής, αφού διατηρούσε την ΕΚΟΦ που εξακολούθησε τη δραστηριότητά της μέχρι τη δικτατορία.
 

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΓΡΗΓΟΡΗ ΛΑΜΠΡΑΚΗ

 

 

 

 

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΑΚΟΜΑ

Αντώνη Λιάκου "Οι εμφάνιση των νεανικών οργανώσεων" (εκδ. Λωτός, Αθήνα 1988). Η ανακοίνωση του ιστορικού στο διεθνές συνέδριο "Ιστορικότητα της παιδικής ηλικίας" έχει ειδικές αναφορές στις φασιστικές οργανώσεις νεολαίας στη Θεσσαλονίκη του μεσοπολέμου.

Αλέξανδρος Δάγκας "Ο χαφιές" (Αθήνα 1995, εκδ. Ελληνικά Γράμματα). Λεπτομερής παρουσίαση των κρατικών και παρακρατικών μηχανισμών καταστολής στη Θεσσαλονίκη (και την υπόλοιπη Βόρεια Ελλάδα) του Μεσοπολέμου.

Μαρία Βασιλικού "Εθνοτικές αντιθέσεις στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου: η περίπτωση του εμπρησμού του Κάμπελ" (περ. Ιστωρ, τχ.7, Δεκέμβριος 1994). Η δράση των ΕΕΕ στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου και η συμμετοχή τους στο πογκρόμ του 1931. Περιγραφή των γεγονότων με βάση τα δημοσιεύματα της εποχής και ανάλυση της περιρρέουσας ατμόσφαιρας.

Γιάννη Βούλτεψη "Υπόθεση Λαμπράκη" (εκδ. Αλκυών, Αθήνα 1988). Επανέκδοση του βιβλίου-ντοκουμέντου που πολτοποίησε η χούντα, με προσθήκη ένα δεύτερο τόμο που εκδίδεται για πρώτη φορά.

Παύλος Πετρίδης (επιμ) "Δολοφονία Λαμπράκη. Ανέκδοτα ντοκουμέντα (1963-1966)", Αθήνα 1995, εκδ. Προσκήνιο). Συλλογή των κυριότερων εγγράφων της δικογραφίας, με εκτενή αποσπάσματα από την εισαγγελική έκθεση και τα πρακτικά της δίκης που κατέληξε στην αθώωση των ηθικών αυτουργών του εγκλήματος.

Κώστας Παπαϊωάννου "Πολιτική δολοφονία. Θεσσαλονίκη '48 - Θεσσαλονίκη '63", (2 τόμοι, Αθήνα 1993, εκδ. Το Ποντίκι). Εμπεριστατωμένη δημοσιογραφική παρουσίαση των δυο πολύκροτων υποθέσεων που συνδέονται με τη δράση του αντικομμουνιστικού παρακράτους της συμπρωτεύουσας (δολοφονίες Πόλκ & Λαμπράκη). Εκτενής αναφορά στο πολιτικό κλίμα των ημερών και έμφαση στις προσπάθειες συγκάλυψης από την πλευρά του κρατικού μηχανισμού.

 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

Μάης του Τάσου Ψαρρά (1976). Η αιματηρή απεργία των καπνεργατών της Θεσσαλονίκης το 1936, τα δραματικά γεγονότα που προηγήθηκαν και ο μηχανισμός που προετοίμασε τη δικτατορία του Μεταξά.

Ζ του Κώστα Γαβρά (1969). Το πασίγνωστο πολιτικό θρίλερ για τη δολοφονία του Λαμπράκη, βασισμένο στο ομώνυμο βιβλίο του Βασίλη Βασιλικού.

Οι 100 ώρες του Μάη των Δήμου Θέου & Φώτου Λαμπρινού (1963). Ντοκιμαντέρ μικρού μήκους για το ίδιο θέμα, γυρισμένο αμέσως μετά τη δολοφονική επίθεση των παρακρατικών και πριν ακόμη ο Λαμπράκης ξεψυχήσει. Μέχρι το 1974 η προβολή της ταινίας ήταν απαγορευμένη από τις αρχές.

 

 

Read 857 times
Bookmark and Share

Translate this article:

Giatroi Xwris Synora Banner 01

Giatroi Xwris Synora Banner 02

Thessaloniki Poli twn Balkaniwn banner

Republic Radio 100.3 02

Bibliopwleio